Пабачыла свет новая манаграфія „Сучасныя беларускія гаворкі ў Літве. Том 2“ польскага беларусіста Міраслава Янковяка. Другі том прысвечаны гаворкам Салечніцкага (Шальчынінінкайскага) раёну і змяшчае дэталёвы аналіз фанетыкі, марфалогіі, сінтаксісу, лексікі, а таксама тэматычны слоўнік і тэксты мясцовых жыхароў.
На жаль, сёння ў Літве няма тэндэнцый да захавання беларускай мовы: многія мясцовыя гаворкі паступова знікаюць пад уплывам польскай і літоўскай моў. Менавіта пра гэта, а таксама пра вынікі сваёй экспедыцыі і магчымыя шляхі падтрымкі мясцовых дыялектаў, сёння раскажа наш госць — дыялектолаг Міраслаў Янковяк.
РР: Віншуем Вас з выхадам другога тома “Сучасных беларускіх гаворак у Літве”! Што стала галоўным імпульсам для працягу працы над другім томам і якую ролю тут адыграў можа быць сам Інстытут літоўскай мовы?
Міраслаў Янковяк: Калі казаць пра гэтую кніжку, усё пачалося з таго, што мовазнаўцы, дыялектолагі з Інстытута літоўскай мовы ў Вільні больш за 15 гадоў таму правялі еўрапейскі грант, які датычыў геалінгвістычнай сітуацыі ў Літве. Яны першы раз зрабілі штосьці такое, што даследавалі і апісалі не толькі літоўскія дыялекты, але таксама апісалі польскія, рускія, тут перадусім стараверскія, і таксама беларускія. І гэта вельмі важна, таму што немагчыма комплексна апісаць літоўскія дыялекты на такім змешаным памежжы, не апісваючы польскай мовы, беларускіх дыялектаў ці рускай мовы. Яны вырашылі запрасіць да супрацоўніцтва ў рамках шматгадовага праекта беларусіста, каб апісаць комплексна беларускія гаворкі на тэрыторыі Літвы. Яны думалі, як гэта зрабіць. Ці проста зрабіць па структуры мовы, значыць, першы том – фанетыка, другі – марфалогія, трэці – сінтаксіс, чацвёрты – лексіка, напрыклад, фразеалагізмы і так далей. Але мы дайшлі да такога рашэння, што лепш зрабіць па раёнах. Таму што на тэрыторыі Літвы маем розныя арэалы. Традыцыйна гаворыцца, што на тэрыторыі Літвы – гэта гістарычна паўднёва-заходні дыялект, а калі мы сёння на гэта глядзім, гэта паўднёва-заходні дыялект і сярэдне-беларускія гаворкі. Але беларускія гаворкі расцягваюцца на больш вялікай тэрыторыі – гэта на поўначы Літвы ад Ігналіна, далей Свенцянскі раён, Віленскі раён, Салечніцкі раён, Тракайскі раён і Варэнскі раён. І мы вырашылі, зрабіць так, што адзін том будзе прысвечаны аднаму раёну.
Першы датычыў Варэнскага раёну. А цяпер у Вільні выйшаў том, прысвечаны беларускім гаворкам на тэрыторыі Салечніцкага раёна. Салечніцкі раён і Віленскі раён – у шырэйшым значэнні Віленшчына – гэта тэрыторыя, дзе ўжо дзясяткі гадоў ранней беларускія дыялекты былі вельмі распаўсюджаныя. Ранейшыя даследаванні праводзіліся дзясяткі гадоў таму. І калі свае даследаванні праводзілі літоўцы ў кааперацыі з беларусамі, гэта было ў 70-х – 80-х гадах, гэта амаль 50 гадоў прайшло, вельмі хутка змяняецца сітуацыя. Калі мы жывем у ХХІ стагоддзі, ЕЗ, свабода перамяшчэння, дэмаграфічныя праблемы, свабодны доступ да СМІ, гэта ўсё таксама ўплывае на моўную сітуацыю на тэрыторыі Літвы.
Набыць кнігу можна тут:
Цалкам гутарка:
Вольга Сямашка, Беларускае Радыё Рацыя
