Перамога ў Вашынгтоне і ціск з Бруселя: Лукашэнка паміж санкцыямі і палітычнымі бонусамі. Захраслыя літоўскія цягачы: праблема пераносіцца на наступны год. Беларусь на мяжы: межы паўторнага дыялогу.
Як піша LRT.lt, поспех Аляксандра Лукашэнкі ў дыялогу з ЗША — адмена Вашынгтонам санкцый на беларускія калійныя ўгнаенні ў абмен на вызваленне 123 палітвязняў — суправаджаецца ўзмацненнем ціску з боку Еўрасаюза. Пакуль Менск атрымлівае «акно магчымасцяў» у адносінах з адміністрацыяй Дональда Трампа, у Бруселі гучаць сігналы пра гатоўнасць да новых санкцый з-за падтрымкі Расеі ў вайне супраць Украіны і «гібрыдных атак» супраць Літвы.
Кіраўніца еўрапейскай дыпламатыі Кая Калас заявіла, што пазіцыя ЕЗ застаецца «вельмі яснай»: пакуль Беларусь удзельнічае ў вайне і гібрыдных аперацыях, санкцыйны ціск будзе толькі ўзмацняцца. Савет ЕЗ ужо ўхваліў новыя крытэрыі для ўвядзення абмежаванняў супраць асоб і кампаній, датычных да такіх дзеянняў, а Літва дамаглася гэтага ў адказ на запуск метэазондаў і дронаў з беларускай тэрыторыі.
Міністр замежных спраў Літвы Кястуціс Будрыс падкрэсліў, што Вільня не мае намеру аслабляць транзітныя абмежаванні на беларускія ўгнаенні: пакуль дзейнічаюць санкцыі ЕЗ, ні імпарт, ні транзіт праз Літву і парты суседніх краін немагчымыя. Паводле яго слоў, наступным этапам могуць стаць індывідуальныя і сектаральныя санкцыі за гібрыдныя атакі.
Сімвалічным ударам для Менска стала і пазіцыя Еўрапарламента: Сахараўскую прэмію 2025 года ўручылі зняволеным журналістам з Беларусі і Грузіі, у тым ліку Анджэю Пачобуту, з заклікам да іх неадкладнага вызвалення. Падчас дэбатаў у Страсбургу еўрадэпутаты рэзка раскрытыкавалі «гандаль палітвязнямі» і заклікалі не ісці на кароткатэрміновыя саступкі рэжыму Лукашэнкі.
Большасць літоўскіх дэпутатаў у Еўрапарламенце падтрымалі жорсткую рэзалюцыю, якая асуджае ўварванні беларускіх дронаў і шароў у паветраную прастору Літвы і заклікае да новых санкцый. У дакуменце таксама выказана шкадаванне з-за недастатковай каардынацыі дзеянняў пасля частковага зняцця санкцый ЗША супраць Беларусі.
Пры гэтым у самой Вільні гучаць супярэчлівыя сігналы: частка палітыкаў заклікае не эскалаваць сітуацыю і пакідае прастору для абмеркаванняў, калі ЗША пойдуць на далейшыя крокі. Аднак прэзідэнт Літвы Гітанас Наўседа падкрэсліў, што «самая выгадная палітыка — гэта палітыка каштоўнасцяў», нагадаўшы пра сотні шароў з Беларусі і сотні спыненых авіярэйсаў, якія пагражалі бяспецы краіны.
….
Як паведамляе ELTA / Delfi.lt, літоўскія транспартныя кампаніі па-ранейшаму не могуць вывезці свае аўтацягачы з Беларусі. Прэзідэнт асацыяцыі Linava Эрланд Мікенас адзначае, што «настроі перавозчыкаў няважныя» і надзеі на хуткае вырашэнне праблемы у час Калядаў мала. Паводле яго даных, у Беларусі захраслі каля 4000 літоўскіх аўтацягачоў, прычым большая частка дазволаў на выезд аформлена ўжо ў самой Беларусі, таму афіцыйныя лічбы не адлюстроўваюць рэальнай карціны.
Мікенас таксама падкрэсліў, што пасля пратэсту перавозчыкаў у Вільні, на якім ураду была перададзена петыцыя з патрабаваннямі, рэакцыі не адбылося. Міністр транспарту Літвы Юрас Тамінскас заявіў, што Linava павінна спачатку прадставіць дакладныя дадзеныя аб колькасці аўтамабіляў, і толькі пасля гэтага пытанне будзе абмяркоўвацца. Паводле ацэнак Linava, стратны баланс перавозчыкаў ужо дасягае 100 млн еўра і працягвае расці.
Крызіс пачаўся пасля закрыцця мяжы з Беларуссю на фоне справы аб паветранай кантрабандзе, што прымусіла перавозчыкаў размяшчаць аўтацягачы на спецыяльных стоянках, дзе за кожны дзень прадугледжана аплата. Пытанне вывазу аўтацягачоў, па словах Мікенаса, хутчэй за ўсё, будзе вырашацца толькі ў наступным годзе.
….
Як піша Carnegie Politika, будучыня беларускага трэку будзе залежаць не столькі ад намераў Менска, колькі ад таго, ці здолее ЕЗ перайсці ад сімвалічнай адзінасці да стратэгічнага падыходу да суседа, цэнтральнага для еўрапейскай сістэмы бяспекі. Без актыўнай ролі ЕЗ гэтыя працэсы будуць адбывацца ва ўмовах, якія цалкам вызначаць Менск і Масква.
Беларусь знаходзіцца паміж ізаляцыяй і асцярожным пераўзаемадзеяннем: ЗША спрабуюць адкрыць дыялог з Менскам, у той час як Еўропа разглядае рэгіён праз прызму гібрыдных пагроз. Невялікія вызваленні палітвязняў, частковыя карэкціроўкі санкцый і перыядычныя закрыцці межаў сталі інструментамі рэжыму Беларусі для кіравання няпэўнасцю без рэальнай пераарыентацыі стратэгіі.
Дыялог з Вашынгтонам дазваляе Менску атрымліваць палітычны баланс і пэўную легітымнасць, недаступную ні Маскве, ні Бруселю. Адначасова Беларусь выкарыстоўвае розныя падыходы да суседзяў: да Літвы — жорсткасць і рэтарыялізм, да Польшчы — абмежаванае супрацоўніцтва праз службы бяспекі, да ЕЗ — дыпламатычны «чарм-офэнсіў». Селектыўнае вызваленне палітвязняў таксама служыць унутранай логікай: асоб, вызваленых з-пад варты, рэжым абірае так, каб аслабіць эміграцыйную апазіцыю і дыскрэдытаваць яе лідарства за мяжой.
Пры гэтым ЕЗ застаецца ў стане «замарожанай палітыкі»: фармальна падтрымліваюцца санкцыі і гуманітарныя стандарты, а любая гібкая рэакцыя абмяжоўваецца асобнымі дзяржавамі. Польшча і Літва дэманструюць розныя падыходы: Варшава падтрымлівае выбаркавы кантакт з Менскам, Літва застаецца жорсткай і адмаўляецца ад любых перамоў.
Аўтар артыкула падкрэслівае, што будучыня трэку Беларусі будзе вызначацца не столькі дзеяннямі Менска, колькі здольнасцю ЕЗ распрацаваць стратэгію, якая дазволіць рэалізаваць вызваленне палітвязняў, палепшыць палітычную пераемнасць і скіраваць Менск на больш празрысты канстытуцыйны пераход. Без актыўнай еўрапейскай ролі працэсы будуць адбывацца на ўмовах Менска і Масквы, а шырокае паўторнае ўзаемадзеянне можа стаць ключом да стабілізацыі рэгіёну і ўмацавання пазіцыі ЕЗ у адносінах з Расеяй.
Агляд падрыхтавала Вольга Сямашка, Беларускае Радыё Рацыя
