Лукашэнка рухаецца да таталітарызму. Дылема беларускага дэмакратычнага руху. Бягучы стан эканамічных санкцый ЗША, уведзеных супраць Расеі і «ахопленых ёю рэгіёнаў».
За апошні год рух аўтарытарнага рэжыму Аляксандра Лукашэнкі да таталітарызму толькі паскорыўся: улада не бачыць прычын спыняцца і “распаўзаецца” ва ўсе новыя сферы, уключаючы прыватнае жыццё людзей, іх працаўладкаванне, выезд за мяжу, адукацыю, гістарычную памяць. Пра тое, як элементы класічнага таталітарызму дапаўняюцца лічбавай дыктатурай найноўшага часу, — і пра тое, што можа спыніць гэты працэс, піша міжнароднае выданне The Dekoder.
«За 2023 год прыкметаў руху да таталітарызму стала яшчэ больш. Беларуская дзяржава знаходзіць новыя нішы для ўстанаўлення ў іх забарон, уключаючы прыватнае жыццё людзей, адукацыю іх дзяцей і гістарычную памяць, свабоду іх працаўладкавання і перамяшчэння. Ужо тры гады беларускія спецслужбы пашыраюць доступ да разнастайных баз персанальных дадзеных. Таксама класічная прыкмета таталітарнай дзяржавы – абмежаванне на выезд грамадзян. Асобныя кампаненты паўнавартаснага ідэалагічнага падмурка ўсё больш выразна праглядаюцца, як мінімум, у стварэнні афіцыйнага гістарычнага наратыву і індактрынацыі школьнікаў пры яго дапамозе. Тыя героі беларускай гісторыі, якія змагаліся з Расейскай Імперыяй і якіх улада шанавала яшчэ нядаўна, зараз абвешчаныя ворагамі. Напрыклад, лідары антырасейскіх паўстанняў XVIII–XIX стагоддзяў Тадэвуш Касцюшка і Кастусь Каліноўскі. У верасні 2023 года Лукашэнка даручыў рэзка пашырыць практыку абавязковага размеркавання выпускнікоў універсітэтаў. Другая частка барацьбы з дэмаграфічнай праблемай – кансерватыўны паварот у пытаннях сям’і, ЛГБТ і гендэра. Улада Беларусі, у адрозненне ад Крамля, ніколі не надавала вялікага значэння гэтай тэме, але зараз вырашыла заняцца і ёй. Лукашэнку зручна кіраваць менавіта такой дзяржавай, якая ўсё больш нагадвае савецкую сістэму, у якой ён вырас. Складана ўявіць сабе такі стымул, які змог бы прымусіць Лукашэнку разгарнуць гэты працэс у адваротны бок: скасаваць нікім не абіраны Усебеларускі народны сход, забраць у спецслужбаў паўнамоцтвы па татальным сачэнні за грамадствам, адмовіцца ад прарасейскага гістарычнага наратыву, адмяніць размеркаванне выпускнікоў або праверку пры прыёме на працу. Усе гэтыя атрыбуты рэжыму, мяркуючы па ўсім, давядзецца дэмантаваць ужо наступнай беларускай уладзе», – піша міжнароднае выданне.
Прадстаўнікі беларускай апазіцыі сустрэліся ў Кіеве 30 лістапада на канферэнцыі, арганізаванай Беларускім добраахвотніцкім палком імя Кастуся Каліноўскага, які ўваходзіць у склад Узброеных сіл Украіны. Пакідаючы сустрэчу пад назвай “Шлях да Волі”, апазіцыя паабяцала аб’яднацца супраць беларускага самадзяржаўя – але гэтая рашучасць для некаторых хутка развеялася. «Неўзабаве пасля гэтага з боку некаторых удзельнікаў прагучалі заклікі змякчыць санкцыі і дамаўляцца з беларускім дыктатарам Аляксандрам Лукашэнкам. Гэта вяртанне выклікала сумневы наконт шчырасці прыхільнасці некаторых апазіцыянераў», – дзеліцца развагі міжнароднае выданне ўкраінскай газеты The Kyiv Post.
„2 і 3 снежня Каардынацыйная рада Беларусі зладзіла ў Варшаве канферэнцыю па выпрацоўцы стратэгіі вызвалення палітвязняў. Каардынацыйная рада, першапачаткова задуманая Ціханоўскай, каб назіраць за пераходам улады ў Беларусі, але з тых часоў ператварылася ў прадстаўнічы сход дэмакратычных суб’ектаў. Часцяком кваліфікаваная як ценявы заканадаўчы орган, Каардынацыйная рада так і не зарэкамендавала сябе ў якасці такой, але атрымала адчувальную долю крытыкі за сваю быццам «празрыстасць» і невыкарыстанне беларускай мовы. Абмеркаванне тэмы палітвязняў дало КР магчымасць адкупіцца, прадставіўшы бачанне гэтай праблемы, якая расце ў беларускім грамадстве. У той час як праваабаронцы паведамляюць пра 1445 палітычных зняволеных у Беларусі, рэальная колькасць перавышае 12 тысяч.
Прапанаваныя перамовы аб вызваленні зняволеных у абмен на змякчэнне санкцый нясуць рызыку. Гэта легітымізуе рэжым, узмоцніць яго рэпрэсіўную тактыку і дасць эканамічны стымул, яшчэ больш умацаваўшы яго ўладу. Такія дзеянні могуць пагоршыць становішча беларускага народа. Складаны і эвалюцыйны ландшафт беларускай палітыкі, калі беларуская апазіцыя змагаецца з унутранымі рознагалоссямі і рознымі поглядамі на санкцыі і перамовы, вельмі важна, каб Украіна і заходнія саюзнікі былі пільнымі ў выяўленні сапраўдных партнёраў у барацьбе за дэмакратыю ў Беларусі», – прапануе міжнароднае выданне.
У адказ на ўварванне Расеі ва Украіну ўрад ЗША выкарыстаў агульнадзяржаўны падыход, каб увесці санкцыі і ўзмацніць кантроль за экспартам у дачыненні да Расеі. «Гэта папярэджанне абагульняе асноўныя эканамічныя санкцыі, уведзеныя Упраўленнем па кантролі за замежнымі актывамі (OFAC) Міністэрства фінансаў ЗША”, – паведамляе міжнароднае выданне Jdsupra.
«Гэта не з’яўляецца вычарпальным прыкладам эканамічных санкцый, уведзеных у выніку ўварвання ва Украіну. Хутчэй гэтае папярэджанне з’яўляецца інструментам, які дапамагае кампаніям, як амерыканскім, так і замежным, вызначыць, ці забаронена цяпер вядзенне бізнесу з Расеяй, Беларуссю ці акупаванымі раёнамі Украіны з-за шырокіх эканамічных санкцый, якія ўключаюць забарону на імпарт, забарону на экспарт, а таксама аднясенне сотняў асоб, арганізацый і судоў да санкцыйных або заблакіраваных асоб.
Для любой транзакцыі з удзелам Расеі, Беларусі ці акупаванай часткі Украіны важна перагледзець санкцыі OFAC і EAR, а таксама правесці праверку ўдзельнікаў, каб вызначыць, ці з’яўляецца меркаваная транзакцыя дазволенай», – папярэджвае чытачоў міжнароднае выданне.
Беларускае Радыё Рацыя
Фота: прэс-служба Палка Каліноўскага
