Санкцыі ЕЗ і палітыка рэжыма ў Беларусі: Літва чакае еўрапейскіх рашэнняў. Беларусь масава вярбуе агентуру, але Польшча гатова адказаць. «Я больш не люблю снег»: як беларускія палітвязні пераносяць зіму.
Літва чакае адзінага еўрапейскага рашэння па санкцыях супраць Менска і не плануе паляпшэння адносін з рэжымам Беларусі, цытуе старшыню Сейма Юазаса Алекаса Lrt.lt. «Пакуль пазіцыя Літвы ясна: прадаўжэнне санкцый неабходна, бо большая частка палітзняволеных па-ранейшаму знаходзіцца ў турмах, прагрэсу няма», — адзначыў ён. «Беларусь інтэгравалася з Расеяй, захоўваецца пагроза з-за дзеянняў супраць Украіны. Мы ўмацоўваем падтрымку дэмакратычных сіл Беларусі». Алекас таксама пракаментаваў чуткі пра магчымы пераезд офіса Святланы Ціханоўскай з Вільні ў Варшаву: «Офіс у Вільні працягвае працаваць. Пераезд у Варшаву пакуль разглядаецца як асабістая справа. Выказванні аб «паляпшэнні адносін» з гэтай нагоды не адпавядаюць рэчаіснасці».
Сустрэчы на высокім палітычным узроўні паміж Вільняй і Менскам не плануюцца, адзначыў Алекас. Пакуль адбываюцца толькі тэхнічныя перамовы, і магчымыя сустрэчы з беларускага боку будуць залежаць ад рашэнняў ЕЗ па санкцыях. Старшыня Камітэта Сейма па замежных справах Рэмігіюс Матузас удакладніў, што калі сустрэча і адбудзецца, яна можа прайсці ў нейтральным месцы, напрыклад, на «палях» шматбаковага мерапрыемства. Міністр замежных спраў Кястуціс Будрыс падкрэсліў, што размовы з высокапастаўленымі чыноўнікамі Беларусі пакуль гіпатэтычныя: Літва канцэнтруецца на ўзмацненні санкцый і мабілізацыі падтрымкі саюзнікаў.
Еўразвяз увёў шырокамаштабныя санкцыі супраць Беларусі за парушэнні правоў чалавека, падтрымку вайны Расеі супраць Украіны і гібрыдныя атакі супраць ЕЗ. Літва на гэтым тыдні адобрыла рашэнне аб прадаўжэнні нацыянальных санкцый да 2028 года, якое павінна быць ухвалена Сеймам.
….
Былы супрацоўнік контрвыведкі ABW і выкладчык Беластоцкага ўніверсітэта Грабоўская-Сівец у інтэрв’ю Belsat, якое перадрукавалі вядучыя польскія выданні, заявіла, што Беларусь масава вярбуе агентуру і адпраўляе яе ў Польшчу, але гэта не стварае сур’ёзнай пагрозы для краіны. «Службы Лукашэнкі праводзяць масавы набор агентуры, разлічваючы, што кожны дзясяты будзе супрацоўнічаць», — адзначыла экспертка. «Гэта таксама сродак запалохвання апазіцыі і паказ таго, што рэжым «мае агентуру ўсюды», — дадала яна.
Паводле Грабоўскай-Сівец, большасць набраных не атрымоўвае прафесійнай падрыхтоўкі ў галіне выведкі, таму часта трапляе пад кантроль польскіх службаў. Лукашэнкаўскія службы лічацца другім па актыўнасці ворагам Польшчы пасля Расеі, адзначыла яна: штогод 3–4 беларусы затрымліваюцца за дзейнасць на карысць выведкі. Экспертка таксама падкрэсліла, што Беларусь выкарыстоўвае гібрыдную тактыку супраць Польшчы: напрыклад, штучны ціск на мяжу і «балонныя атакі», але гэта частка шырэйшай расейска-НАТАўскай вайны з краінамі, якія падтрымліваюць Украіну. Беларусь выступае ў ролі «паўзамежнай дзяржавы» (proxy) для Расеі, адначасова рэалізуючы свае мэты. Што датычыцца магчымага пераезду ў Польшчу Святланы Ціханоўскай і яе офіса, экспертка адзначыла, што гэта не павінна істотна паўплываць на бяспеку Польшчы, бо дыяспара ўжо знаходзіцца ў цэнтры ўвагі службаў Беларусі. Паводле яе, пераезд можа быць звязаны з тым, што Літва мае менш магчымасцей у сферы бяспекі, і Менск аказвае на яе вялікі ціск. Грабоўская-Сівец таксама адзначыла, што недастатковасць дзеянняў уладаў Польшчы ў вызваленні Анджэя Пачобута — гэта «пляма на іх гонары» і паказвае на «найгоршыя адносіны з Беларуссю за ўсю гісторыю незалежнай дзяржавы».
….
Беларуская служба Deutsche Welle апублікавала матэрыял пра тое, як палітзняволеныя ў беларускіх калоніях выжываюць падчас суровай зімы. Былыя вязні распавядаюць пра прымусовую працу на марозе, адсутнасць магчымасці сагрэцца і практыку пакаранняў холадам.
Паводле сведчанняў, зняволеных — асабліва палітычных — рэгулярна прымушаюць гадзінамі ўбіраць снег «да чорнага асфальту». Пры гэтым снег неабходна не проста расчысціць, але і вынесці за межы бачнасці адміністрацыі — часам мяшкамі, на спіне. Пасля такой працы часта няма магчымасці ні памыцца, ні пераапрануцца.
Праваабаронца Леанід Судаленка, які адбываў пакаранне ў Віцебскай калоніі, распавёў, што вязняў паднімалі ўжо ў чатыры гадзіны раніцы, каб паспець ачысціць тэрыторыю да афіцыйнага пад’ёму.
Ён падкрэсліў, што адмовіцца ад такой працы немагчыма: у адказ пагражаюць пазбаўленнем перадач, спатканняў або змяшчэннем у штрафны ізалятар (ШІЗА). Паводле Судаленкі, трапленне ў ШІЗА ўзімку — гэта «пыткі холадам»: амаль не ацяпляецца, пасцель не выдаюць, а тэрмабялізну забіраюць.
Тры разы на дзень зняволеныя павінны стаяць на вуліцы падчас паіменных праверак — да гадзіны без руху, нават пры марозе мінус 20.
Асобна DW адзначае ўмовы ў жаночых калоніях: жанчынам забаронена насіць штаны нават узімку, а абутак і верхняе адзенне не абараняюць ад холаду. Каб не замерзнуць, вязні кладуць у боты гігіенічныя пракладкі, а шыю абмотваюць калготкамі — якія, аднак, кантралёркі могуць сарваць і выкінуць. Былыя палітвязні прызнаюцца, што нават пасля вызвалення не могуць успрымаць зіму як нешта радаснае.
Агляд падрыхтавала Вольга Сямашка, Беларускае Радыё Рацыя
